yer kürenin şekli ve boyutları

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek

yer kürenin şekli ve boyutları

Mesaj tarafından kübra Bir Perş. Mayıs 22, 2008 9:05 pm

DÜNYANIN BOYUTLARI
Þ Ekvator çevresi:40.076 km
Þ Kutuplar çevresi:40.009 km
Þ Ekvator yarıçapı:6378 km
Þ Kutuplar yarıçapı:6357 km
Þ Basıklık oranı:1/297
Þ Dünyanın yüzölçümü:510.000.000 km2
Þ Denizlerin alanı:361.000.000 km2 (%71)
Þ Karaların alanı:149.000.000 km2 (%29)
Þ Kuzey yarımküre:Karalar:%39, denizler:%61
Þ Güney yarımküre:Karalar:%19, denizler:%81
Þ Dünyanın hacmi:1.083.320.000 km3
Þ Karaların en yüksek yeri:8848 m (Everest tepesi)
Þ Denizlerin en derin yeri:-11034 m (Guam çukuru-Filipinler)
DÜNYANIN ŞEKLİNİN SONUÇLARI
1)Güneş ışınlarının yere düşme açısı dünyanın şekline bağlı olarak Ekvatordan kutuplara doğru küçülür.Bu durum yeryüzündeki sıcaklık dağılışını etkilediğinden iklim kuşaklarının oluşmasına neden olur.
NOT:Ekvator ve kutuplardaki sürekli termik basınç alanları bu duruma bağlı olarak oluşur.
2)Yerden yükseldikçe görüş alanının düz bir yüzeye göre daha fazla olması
3)Dünyanın Güneşe dönük yüzü aydınlık iken diğer eşit yarısının karanlık olması(gece ile gündüzün ayrılması)
4)Dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüşünden dolayı oluşan çizgisel hızın Ekvatordan kutuplara doğru azalması
5)Çizgisel hıza bağlı olarak Güneşin doğuş zamanlarını ifade eden tan ve gurup vakitlerinin Ekvatordan kutuplara doğru u:Ülkemizin güneyinde yer alan Antalya da tan ve gurup vakti, kuzeyde yer alan Zonguldak'a göre daha kısa sürer.
6)Paralel dairelerinin çevre ve çaplarının Ekvatordan kutuplara doğru küçülmesi Dünyanın şekli ile ilgilidir.
7)Meridyenler arasındaki uzaklığın Ekvatordan kutuplara doğru azalması.
8)Küresel yüzeyi düzlem üzerine aktarmak zor olduğundan harita çizimlerinde bozulmaların olması.
9)Kutup yıldızının görünüm açısının Kuzey kutup noktasından Ekvatora doğru küçülmesi.
10)Bir noktadan hareket edip sürekli aynı yönde giden bir hareketlinin tekrar başladığı yere dönebilmesi. DÜNYANIN HARAKETLERİ:Dünya iki türlü hareket yapar: a)Kendi ekseni etrafında dönmesi[Günlük hareket, eksen hareketi]Dünyamız kendi ekseni etrafındaki hareketini 24 saatte tamamlar.Bu zaman dilimine bir gün denir.Dünyanın kendi ekseni etrafındaki hareketi batıdan doğuya doğrudur.Bu dönüş yönüne bağlı olarak:
Þ Aynı anda daha doğuda bulunan yerlerde Güneş erken doğar, yerel saat ileri olur.
Þ Doğu ve batı yönleri belirlenir.
Þ Kuzey yarım kürede rüzgarlar ve akıntılar sağa, Güney yarım kürede ise sola doğru sapma gösterir.
DÜNYANIN KENDİ EKSENİ ETRAFINDAKİ DÖNÜŞÜNÜN SONUÇLARI:
1)Dünyanın Güneşe dönük olan yarısı aydınlık, diğer yarısı ise karanlıktır.Dünya kendi ekseni etrafında dönerken karanlık ve aydınlık yerler yer değiştirerek gece ile gündüz ardı ardına oluşur.
2)Gündüz meydana gelen ısınma ile gece meydana gelen soğuma, gece ile gündüz arasında sıcaklık farklarının oluşmasına neden olur.Bu sıcaklık farkları ise;
Þ Özellikle nemin az olduğu çöllerde, dağların yüksek kesimlerinde kayaların mekanik(fiziksel) yolla ufalanmasına neden olur.
Þ Kara ve denizlerin ısınma farklılığı ile nem miktarının farklı olmasına bağlı olarak kara ile deniz, dağlarla vadiler arasında kısa sürelerle esen gece ile gündüz durumuna göre yön değiştiren meltem rüzgarları oluşur.
3)Numaraları farklı olan meridyenler arasında yerel saat farklarının oluşması.
4)Dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı olarak hız kavramı oluşur.(Çizgisel ve açısal hız)
Þ Çizgisel hız Dünya'nın şeklinden dolayı Ekvatordan kutuplara doğru azalır.
Þ Açısal hız Dünyanın her yerinde aynıdır.
5)Dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı olarak rüzgarlar ve okyanus akıntılarında sapmalar meydana gelir.Bu sapmaların yönü Dünyanın dönüş yönüne bağlı olarak Kuzey yarımkürede sağa, Güney yarımkürede ise sola doğrudur.Ayrıca okyanus akıntılarında halkalar oluşur.
6)Dünyanın şekline bağlı olarak Ekvator çevresinde ısınmadan, kutuplar çevresinde ise soğumadan dolayı oluşan sürekli termik basınç alanları arasında Dünyanın eksen hareketine bağlı olarak 300 ve 600 kuzey ve güney enlemlerinde dinamik basınç alanları oluşur.
7)Bir gün içerisinde Güneşin gökyüzünde görünümünün sürekli değişmesi.
A)Güneşin etrafında dönmesi [yıllık hareket, yörünge hareketi]Dünya kendi ekseni etrafında dönerken aynı zamanda Güneşin etrafında da döner. Elips bir yörünge üzerinde 365 gün 6 saatte tamamladığı bu harekete Dünyanın yıllık hareketi denir.
NOT:Dünya yıllık hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu 6 saatlik fazlalık 4 yılda bir toplanır, bir gün olarak şubat ayına eklenir. Şubat ayı 4 yılda bir 29 gün sürer. Şubat ayının 29 gün sürdüğü yıllara artık yıl denir.
EKSEN EĞİKLİĞİ VE YILLIK HAREKETİN SONUÇLARI:
1)Güneş ışınlarının, yeryüzündeki bir noktaya yıl boyunca aynı saatte farklı açılarla düşmesi ve buna bağlı olarak sıcaklığın değişmesi.
2)Gece ve gündüz süresinin yıl boyunca değişmesi.
3)Cisimlerin gölge boylarının yıl boyunca aynı saatte farklı olması.
4)Kutup noktalarında 6 ay süren gece ve gündüzlerin yaşanabilmesi.
5)Ekvator düzlemi ile ekliptik düzlemi arasındaki 230 27' lık açıya bağlı olarak Yengeç ve oğlak dönencelerinin yerlerinin belirlenmesi.(Eksen eğikliği)
6)Gece ile gündüzü ayıran Aydınlanma çemberi'nin yıl boyunca kutup noktaları ile kutup daireleri arasında yer değiştirmesi.
7)Gün düzeninin bozulmaya başladığı 230 27' lık açıyı 900 ye tamamlayan 660 33'lık kuzey ve güney enlemlerinden geçen kutup dairelerinin yerlerinin belirlenmesi.(Eksen eğikliği)
8)Aynı anda farklı yarımkürelerde farklı mevsimlerin yaşanabilmesi.
9)Yeryüzündeki herhangi bir noktada Güneşin gökyüzündeki yükseltisinin yıl boyunca değişmesi.
10)Aynı boylam üzerindeki noktalarda Güneşin doğuş ve batış saatlerinin yıl boyunca değişmesi.
11)Matematik iklim kuşaklarının ayrılması.(Eksen eğikliği)
12)Mevsimlerin oluşup her iki yarımkürede orta kuşakta belirgin olarak yaşanabilmesi.
13)Kara ve denizlerin mevsimlik ısınma farklarından dolayı Muson rüzgarlarının oluşması. Dünyamız Güneşin etrafında dönerken elips şekilli bir yörünge çizer.Bu çizdiği yörüngenin şeklinden dolayı bazen Güneşe yaklaşır, bazen uzaklaşır. Ancak bu durum mevsim oluşumunu etkilemez.
Dünyanın Güneş etrafında dönerken izlediği yörünge elips şekilli olduğundan;
Þ Dünyamızın Güneşe olan uzaklığı yıl boyunca değişir.(Günöte ve günberi durumlarının oluşması)
Þ Dünyanın Güneş etrafındaki dönüş hızı değişir.
Þ Şubat ayı kısa sürer.
Þ Eylül ekinoksu iki gün gecikerek 23 Eylül de yaşanır.
Þ Mevsim sürelerinin her iki yarımkürede farklı olması.(Kuzey yarımkürede yaz mevsimi 94 gün, kış mevsimi 89 gün yaşanır)
Mevsimlerin oluşmasında hem eksen eğikliği hem de Dünyanın Güneş etrafındaki hareketi birlikte etkili olur. Dünyanın Güneş etrafında dönerken Güneşe karşı aldığı özel günlere ait konumları sırasıyla şöyledir:
21 HAZİRAN DURUMU:Dünyanın yörünge üzerindeki konumu ve eksen eğikliği nedeniyle Kuzey yarımküre Güneşe dönük olur.Bu tarihte aşağıdaki olaylar gerçekleşir:
Þ Güneş ışınları yengeç dönencesine dik gelir.
Þ Güneş, Yengeç dönencesinde ufuk düzleminde en yüksek konumuna gelir ve cisimlerin gölge boyu oluşmaz.
Þ Kuzey yarımkürede yaz, güney yarımkürede kış başlangıcı ve gündönümüdür.
Þ Kuzey yarımkürede en uzun gündüz, en kısa gece yaşanır.Güney yarımkürede ise bunun tersi görülür.
Þ Bu tarihten sonra Kuzey yarımkürede gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar.Güney yarımkürede ise tersi olur.
Þ Herhangi bir yerden kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresi uzar. Güneye gidildikçe ise gece süresi uzar.
Þ Aydınlanma dairesi kutup dairelerine teğet geçer.
Þ Kuzey kutup dairesinde 24 saat Güneş batmaz, Güney kutup dairesinde 24 saat Güneş doğmaz.
23 EYLÜL DURUMU:Dünyanın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar, Güneş ışınları Ekvatora dik gelir.Bu tarihte aşağıdaki olaylar gerçekleşir:
Þ Her iki yarımkürede gece-gündüz eşitliği yaşanır(Ekinoks)
Þ Kuzey kutup noktasında Güneş batmaya, Güney kutup noktasında doğmaya başlar.
Þ Güney yarımkürede ilkbahar, Kuzey yarımkürede sonbahar başlangıcıdır.
Þ Aydınlanma dairesi kutup noktalarından geçer.
Þ Bu tarihten sonra Kuzey yarımkürede geceler gündüzlerden, Güney yarımkürede ise gündüzler gecelerden daha uzun olmaya başlar.
Þ Ekvatora dikilen bir çubuğun gölgesi öğle vakti oluşmaz. Kuzey ve güney kutbuna gidildikçe cisimlerin gölge boyu düzenli olarak uzar.
21 ARALIK DURUMU:Dünyanın yörünge üzerindeki konumu ve eksen eğikliği sebebiyle Güney yarımküre Güneşe dönük olur. Bu tarihte aşağıdaki olaylar gerçekleşir:
Þ Güneş ışınları Oğlak Dönencesine dik gelir.
Þ Güneş, Güney yarımkürede ufuk düzleminde en yüksek konumuna gelir ve cisimlerin gölge boyu en kısa konumuna gelir.
Þ Güney yarımkürede yaz, Kuzey yarımkürede kış başlangıcı ve gündönümüdür.
Þ Kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır.
Þ Bu tarihten sonra Kuzey yarımkürede Güneş ışınlarının geliş açısı büyümeye başlar.
Þ Bu tarihten sonra Güney yarımkürede gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar.Kuzey yarımkürede ise tersi olur.
Þ Güney kutup dairesinde 24 saat Güneş batmaz. Kuzey kutup dairesinde 24 saat Güneş doğmaz.
21 MART DURUMU:Dünyanın yörünge üzerindeki konumu nedeniyle eksen eğikliğinin etkisi ortadan kalkar.Güneş ışınları Ekvatora dik gelir.Bu tarihte aşağıdaki olaylar gerçekleşir:
Þ Gece-gündüz eşitliği yaşanır(Ekinoks)
Þ Kuzey kutup noktasında Güneş doğmaya, Güney kutup noktasında ise batmaya başlar.
Þ Kuzey yarımkürede ilkbahar, Güney yarımkürede ise sonbahar başlangıcıdır.
Þ Aydınlanma dairesi kutup noktalarından geçer.
Þ Bu tarihten sonra Kuzey yarımkürede gündüzler gecelerden uzun olmaya, Güney yarımkürede ise geceler gündüzlerden uzun olmaya başlar.
Þ Ekvatora dikilen bir cismin gölgesi öğle vakti oluşmazken kutuplara doğru gidildikçe cisimlerin gölge boyu uzar.
NOT:21 Mart 23 Eylül tarihleri arasında Kuzey kutbunda 6 ay gündüz, Güney kutbunda 6 ay gece yaşanır. 23 Eylül-21 Mart tarihleri arasında ise kuzey kutbunda 6 ay gece, Güney kutbunda ise 6 ay gündüz yaşanır.
NOT:Konu ile ilgili bazı önemli kavramlar:
Ø EKVATOR:İki kutup noktasına eşit uzaklıkta bulunan noktaları birleştiren, Dünyayı iki eşit yarımküreye ayıran izafi çizgidir.
Ø DÖNENCE:Ekvatorun 230 27' lık kuzey ve güneyindeki enlem daireleridir.Bu enlemlerin kuzeyde olanına Yengeç Dönencesi, güneyde olanına ise Oğlak Dönencesi denir.
Ø KUTUP NOKTALARI:Yer ekseninin Kuzey yarımküredeki ucuna kuzey, Güney yarımküredeki ucuna ise Güney kutup noktası denir.
Ø YER EKSENİ:Bir kutup noktasından diğer kutup noktasına kadar uzanan Dünyanın içinden geçtiği kabul edilen izafi çizgidir.Dünya bu eksen etrafında batıdan doğuya doğru döner.
Ø AYDINLANMA ÇEMBERİ:Dünyanın karanlık ve aydınlık olan bölümlerini ayıran sınırdır.
Ø EKİNOKS:Güneş ışınlarının Ekvatora dik geldiği 21 Mart ve 23 Eylül günleri için kullanılır.
Ø SOLSTİS:Güneş ışınlarının her iki yarımkürede 230 27' da bulunan enlemlere dik geldiği tarihleri ifade eder.
Ø EKLİPTİK DÜZLEM:Güneşin etrafında dönen Dünyanın elips şeklinde çizdiği yörüngeden geçtiği kabul edilen yatay düzlemdir.
Ø KUTUP DAİRELERİ:Güneş ışınlarının Yengeç ve Oğlak Dönencelerine dik geldiği tarihlerde Güneş ışınlarının teğet geçtiği yerlerdir. Bu dairelerden sonra kutuplara doğru gün düzeni bozulur. Gece ile gündüz süreleri 24 saati aşmaya başlar.
Ø MEVSİM:Güneşin gündönümü ve gece-gündüz eşitliği noktalarından geçişleri arasındaki sürelere denir.Astronomik olarak mevsimlerin kuzey ve Güney yarımkürelerde oluşumu şöyledir:


EKSEN EĞİKLİĞİ İLE İLGİLİ İHTİMALLER:
Þ Eksen eğikliği bugünkünden büyük olsaydı(örneğin 300 ):
· Eksenle ekliptik arasındaki açı 600 olurdu.
· Dönenceler 300 kuzey ve güney paralellerinden geçerdi.
· Tropikal kuşağın alanı genişlerdi.
· Kutup daireleri 600 kuzey ve güney paralellerinden geçerdi.
· Kutup kuşağı genişlerdi.
· Orta kuşak daralırdı.
· Orta kuşakta yazlar daha sıcak, kışlar daha soğuk olurdu.
· Yıllık sıcaklık farkları artardı.
· Gece ile gündüz arasındaki süre farkı artardı.
Þ Eksen eğikliği bugünkünden küçük olsaydı(örneğin 100 ):
· Eksenle ekliptik arasındaki açı 800 olurdu.
· Dönenceler 100 kuzey ve güney paralellerinden geçerdi.
· Kutup kuşağı daralırdı.
· Tropikal kuşağın alanı daralırdı.
· Orta kuşak genişlerdi.
· Kutup daireleri 800 kuzey ve güney paralellerinden geçerdi.
· Yıllık sıcaklık farkları azalırdı.
· Gece-gündüz arasında sıcaklık farkı azalırdı.
· Orta kuşakta yazlar daha serin, kışlar daha ılıman geçerdi.
Þ Eksen eğikliği olmasaydı:
· Mevsimler oluşmazdı.
· Gece ve gündüz süreleri değişmezdi, yıl boyunca Dünyanın her yerinde 12 saat gece, 12 saat gündüz yaşanırdı.
· Her iki yarımkürede aynı dönemde aynı sıcaklık koşulları yaşanırdı.
· Güneş ışınları bir bölgeye, her gün aynı saatlerde aynı açılarla düşerdi.
· Aynı meridyen üzerindeki yerlerde yıl boyunca Güneş aynı anda doğar, aynı anda batardı.
· Aydınlanma çemberi yıl boyunca kutup noktalarından geçerdi.
· Her yerde bahar dönemindeki koşullar yaşanırdı ve bu durum yıl boyunca devam ederdi.
GÖLGE YÖNÜ:Dönenceler dışında kalan yerlerde bir cismin öğle vakti gölgesi Kuzey yarımkürede kuzeye, Güney yarımkürede güneye düşer.Dönenceler arasındaki yerlerde ise Güneş ışınlarının geldiği yönün tam tersine düşer.
AFEL(GÜNÖTE) VE PERİHEL(GÜNBERİ):Güneş elips şeklindeki yörüngenin tam ortasında değildir.Bu nedenle yıl içinde Dünya Güneşe bazen yaklaşır, bazende uzaklaşır.En uzak olduğu tarih 4 Temmuzdur. Bu noktaya Afel(günöte) denir.Dünyanın Güneşe olan uzaklığı yaklaşık 152 milyon km'dir.Dünyanın Güneşe en yakın olduğu zaman 3 ocaktır. Bu noktaya Perihel(günberi) denir. Dünyanın Güneşe olan uzaklığı yaklaşık 147 milyon km'dir.
avatar
kübra

Mesaj Sayısı : 9
Kayıt tarihi : 10/05/08

Kullanıcı profilini gör

Sayfa başına dön Aşağa gitmek

Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön

- Similar topics

 
Bu forumun müsaadesi var:
Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz